Wil een gemeente grond verwerven voor een nieuwe ontwikkeling, dan kan zij een voorkeursrecht vestigen. Eigenaren moeten hun grond dan eerst aan de gemeente aanbieden voordat zij aan een ander mogen verkopen. Sinds 1 januari 2024 is het voorkeursrecht geregeld in de Omgevingswet. Wat betekent dat in de praktijk?
Hoe werkt het?
De gemeente wijst in een besluit de gronden aan waarop het voorkeursrecht rust. Vanaf dat moment moet een eigenaar die wil verkopen, de grond eerst aan de gemeente te koop aanbieden. De eigenaar is niet verplicht om te verkopen, maar als hij verkoopt, heeft de gemeente voorrang. Komen partijen niet tot overeenstemming over de prijs, dan kan de rechter die vaststellen.
Sinds 1 juli 2026, toen de Wet versterking regie volkshuisvesting in werking trad, kan een voorkeursrecht maximaal drie jaar gelden, met één eenmalige verlenging. Direct daarna mag op dezelfde grondslag geen nieuw voorkeursrecht worden gevestigd.
Gevolgen voor de ontwikkelaar
Een ontwikkelaar die al afspraken heeft met een grondeigenaar, kan door een voorkeursrecht worden ingehaald. Een koopovereenkomst die wordt gesloten nadat het voorkeursrecht is gevestigd, is in strijd met de regels als de grond niet eerst aan de gemeente is aangeboden. Ook constructies die het voorkeursrecht ontduiken, kunnen worden aangetast.
Wat u kunt doen
- Laat bij elke grondverwerving onderzoeken of er een voorkeursrecht is gevestigd. Dat staat in de openbare registers.
- Leg grondposities zo vroeg mogelijk vast, voordat een voorkeursrecht wordt gevestigd.
- Ga in gesprek met de gemeente. Een gemeente die het voorkeursrecht gebruikt om regie te houden, kan bereid zijn tot samenwerking als de ontwikkelaar het beoogde plan kan realiseren.
Zelfrealisatie
Een eigenaar die zelf wil en kan ontwikkelen overeenkomstig de plannen van de gemeente, heeft een sterke positie tegenover onteigening. Het voorkeursrecht zelf verhindert zelfrealisatie niet: de eigenaar hoeft immers niet te verkopen. Dat maakt samenwerking tussen eigenaar en ontwikkelaar aantrekkelijk, zolang de grond niet wordt verkocht. Lees ook ons artikel over samenwerken met grondeigenaren.
Conclusie
Het gemeentelijk voorkeursrecht kan uw plannen doorkruisen, maar ook kansen bieden. Neem gerust contact met ons op als er een voorkeursrecht speelt.
